Burgazada Fauna Envanteri Projesi

Burgazada, İstanbul Adaları diğer ismiyle Prens Adaları üçüncü büyük adasıdır. Marmara Denizinin kuzeydoğusunda, Kocaeli Yarımadası yani Anadolu yakasının güney kıyıları karşısında yer almaktadır. Burgazada yaklaşık 1,60 km² büyüklüğündedir. Burgazada, biri 176 m diğeri ise 60 m yüksekliğinde iki tepeden meydana gelmektedir. Adanın tepeden denize doğru alçalan bir yapısı vardır. Adanın batı yamaçları nispeten daha diktir. Güney yamaçlar ise tümüyle dalgalara bağlı yüksek ve dik falezlerden oluşmaktadır.

İstanbul, konumlarına bağlı olarak Akdeniz ve Karadeniz iklim özelliklerini birlikte içeren Marmara Bölgesi iklim karakterini göstermektedir. Burgazada İstanbul’dan farklı olarak yumuşak Akdeniz iklimine sahiptir. Yazlar sıcak ve kurak, kışlar ılık ve oldukça yağışlı geçmektedir. Burgazada’da yerleşim bölgeleri dışında kalan alanlardaki bitki örtüsüne bakıldığında iğne yapraklı ağaçlar, maki ve garig formasyonlarından meydana geldiği görülmektedir. Burgazada’da 80.32 hektar orman alanı bulunmaktadır. 

Coğrafi yapısı, büyüklüğü, iklimi ve bitki örtüsü gibi tüm bu bilgiler Burgazada’nın sahip olduğu yaban hayatını anlamak açısından önemlidir. Bu proje çalışması Burgazada’nın faunasına odaklanmıştır. Dolayısıyla bu çalışma aslında bir başlangıçtır. Ön araştırma niteliğinde bu çalışma daha sonrasında ilgi duyan tüm kesimleri araştırmaya ve incelemeye sevk edecektir.

Burgazada’nın faunasını omurgasızlar ve omurgalılar hayvanlar olmak üzere iki temelde incelemek doğru olacaktır. Burgazada’da omurgasız faunası içerisinde en yaygın olan hayvanlar eklembacaklılar şubesine aittir. Bu şube içerisinde de böcekler en fazla türe sahip sınıftır. Böcekler içerisinde farklı takımlara ait yüzlerce tür Burgazada’da yaşamaktadır. Bu çalışma kapsamında gündüz kelebek türleri ile yaygın görülen türler teşhis edilmiştir. 

Burgazada’da omurgalı faunası içerisinde kuşlar belirgin olarak öne çıkmaktadır. Bu çalışmayla güncel olarak Burgazada’da 95 kuş türü gözlemlenebildiği söylenebilir. Sürüngenlerden 3 kertenkele türü ve tosbağa bilinmektedir. Burgazada’da 2003 yılında çıkan büyük yangın sonrası yaklaşık 40-45 hektarlık orman alanı yanmıştır. O dönemde yangın sonrası incelemelerde birçok sayıda tosbağanın ve birkaç yılanın yandığı tespit edilmiştir. O günlerden sonra tosbağanın adada dolaşması eğer doğaya fırsat verilirse tekrar kendine gelebildiğinin bir göstergesi olarak umut vericidir. Yılan türü için adada kapsamlı araştırma yapmak gerekmektedir. Memeli türlerden Burgazada’da fare türleri, kirpi ve yarasa türleri dikkati çekmektedir. Burgazada’da bol sayıda sahipsiz kedi bulunurken, az sayıda sahipsiz köpek yaşadığı görülmektedir. Bunların dışında sahipli bazı atlar, inekler, tavuklar, ördekler ve kazlar adada kendi halinde dolaşmaktadır.

Bu çalışmada doğrudan gözlem yöntemi ile literatür bilgilerin yanında fauna gönüllülerinden oluşturulan ekibin gözlem ve tespitleriyle Burgazada’nın faunasının oluşturulması amaçlanmıştır. Bir yaşam ortamının sahip olduğu değerler iyi bilinirse korunması açısından da yarar sağlamaktadır. Adalar, kalabalık ve gürültülü şehir ortamından uzaklaşmak isteyen İstanbullular için bulunmaz mekanlar arasında yer almaktadır. Ancak hafta içi bile vapurlardan yüzlerce insanın akın akın gelmesi aslında Adalar’a büyük bir yük getirmektedir. Esnaf açısından ekonomik faydalar sağladığı düşünülse de plansız ve düzensiz insan akını Burgazada’da yaban hayatını olumsuz etkilemektedir. Ayrıca yaz mevsiminde orman yangını riski bulunduğunu hatırlamak gerekir. Bunun dışında yerleşim yerlerindeki çöp depolamasından tutun da zemin döşemeyle ilgili tüm insan faaliyetleri ve trafik yaban hayatını etkileyen faktörlerdendir. Eskiden adada faytonlar varken günümüzde yerini elektrikli araçlar almıştır. Ansızın ve sessiz ilerleyen elektrikli araçlar da zaman zaman serbest dolaşan ve uçan hayvanlar için istenmeyen kazalar oluşturmaktadır. Sahiplenilmeyen her bir kedi ötücü küçük kuşlar açısından bir tehdittir. Ormancılık uygulamalarında bile yaban hayatı düşünülerek hareket edilmelidir. Burgazada’nın yaban hayatının bilinmesi ve korunması için  devlet kurumları, yerel yönetim ve Burgazadalılar el ele verip bitki ve hayvanların sesi olarak tüm paydaşların birlikte karar verdikleri uzlaştıkları bir anlayışla yönetilmelidir.  

Prof. Dr. Zeynel Arslangündoğdu